Trendbook DEI #9: Accesibility warunkiem zrównoważonego rozwoju
BLOG | 26 sierpnia 2024 r.
Gdy nasi przodkowie zasiedlili jaskinie, szczytem dostępności była jaskinia z odpowiednio szerokim wejściem, poprawną cyrkulacją powietrza, niezamieszkana przez żadnego drapieżnika. Na przestrzeni wieków zmieniało się znaczenie pojęcia dostępność i podejście do niego. Gdzie jesteśmy i dokąd zmierzamy z tematem accessibility?
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku zawiera zapis, że „nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny”. Konstytucja nigdzie w swej treści nie odwołuje się do pojęcia dostępności, stąd też do XXI wieku większość osób i instytucji w Polsce nie uwzględniała dostępnego środowiska jako kluczowej kwestii gwarantowania równości obywateli_ek. Pierwsze zapisy dotyczące dostępności odnosiły się do dostępności architektonicznej i zostały zawarte w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie.
Wyrównać szanse
Był rok 2006. Zgromadzenie Ogólne Organizacji Narodów Zjednoczonych na sześćdziesiątej pierwszej sesji w grudniu 2006 roku przyjmuje Konwencję o prawach osób niepełnosprawnych. Kwestii dostępności zostaje poświęcony jeden z artykułów dokumentu – artykuł 9. zobowiązujący Państwa między innymi do podjęcia stosownych kroków „celem zapewnienia osobom niepełnosprawnym dostępu, na równych zasadach z innymi obywatelami, do środowiska fizycznego, transportu, informacji i komunikacji międzyludzkiej, w tym technologii i systemów komunikacyjnych i informacyjnych, oraz do innych udogodnień i usług oferowanych całemu społeczeństwu, zarówno w środowiskach miejskich, jak i wiejskich”.
Unia Europejska, w 2008 roku, podejmuje Rezolucję Rady Unii Europejskiej i przedstawicieli rządów państw członkowskich, zebranych w Radzie z dnia 17 marca 2008 roku w sprawie sytuacji osób niepełnosprawnych w Unii Europejskiej. Rezolucja podkreśla, że „dostępne budownictwo, transport oraz technologie informacyjne i komunikacyjne, zarówno w rejonach miejskich, jaki wiejskich, są kwestią kluczową w budowaniu społeczeństwa, które zapewnia prawdziwy dostęp do równych praw, oferując swoim obywatelom rzeczywistą autonomię i środki do prowadzenia niezależnego i aktywnego życia gospodarczego i społecznego. Taka dostępność stanowi sam fundament integrującego społeczeństwa opartego na niedyskryminacji”.
Rezolucja nawołuje państwa członkowskie i Komisji miedzy innymi do „ratyfikacji i zawarcia, a następnie wprowadzenia w życie Konwencji ONZ, w tym także poprzez wspólne europejskie rozwiązania w ramach spójnego i skoordynowanego podejścia do wprowadzania w życie Konwencji ONZ”. Konwencję ratyfikuje Unia Europejska w dniu 23 grudnia 2010roku, a 6 września 2012 roku Polska. Po tym czasie Unia Europejska wprowadza kolejne regulacje dotyczące zapewnienia dostępności, w tym dwie najważniejsze:
• Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/2102z dnia 26 października 2016 roku w sprawie dostępności stron internetowych i mobilnych aplikacji organów sektora publicznego(2.12.2016 L 327/1);
• Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/882 z dnia 17 kwietnia 2019 roku w sprawie wymogów dostępności produktów i usług (7.6.2019 L 151/70).
Dostępność z plusem
Po ratyfikowaniu przez Polskę Konwencji ONZ przygotowany i wdrażany w życie zostaje Program Dostępność PLUS. Program jest pomysłem na kompleksową zmianę w kwestii dostępności. „Jego celem jest zapewnienie swobodnego dostępu do dóbr, usług oraz możliwości udziału w życiu społecznym i publicznym osób o szczególnych potrzebach. Koncentrujemy się na dostosowaniu przestrzeni publicznej, architektury, transportu i produktów do wymagań wszystkich obywateli”. Przewidywano, że realizacja Programu kosztować będzie około 23 miliardy złotych w latach 2018- 2025. Głównymi źródłami finansowania są fundusze europejskie oraz publiczne środki krajowe (budżet państwa, środki jednostek samorządu terytorialnego, środki PFRON). Jasne jest, że nie ma w Polsce takich pieniędzy, które zapewniły by dostępność w całym kraju. A i czasu potrzeba znacznie więcej.
Certyfikowana dostępność
Jako element realizacji programu Dostępność Plus zostają opracowane i wprowadzone do porządku prawnego Polski dwa kluczowe dla kwestii dostępności akty prawne:
• Ustawa z dnia 4 kwietnia 2019 roku o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych;
• Ustawa z dnia 19 lipca 2019 roku o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami.
Tutaj widzę przyszłość w projektowaniu uniwersalnym, czyli tworzeniu architektury i rozwiązań, które nie są przeznaczone tylko dla osób z niepełnosprawnością, ale są dostępne dla wszystkich i w związku z tym są regularnie użytkowane i serwisowane.
Obie ustawy dotyczą podmiotów publicznych i w chwili obecnej są poddawane procesowi ewaluacji. Ustawa z dnia 19 lipca 2019 roku o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami wprowadza do porządku prawnego pojęcie certyfikacji dostępności dedykowane podmiotom prywatnym i organizacjom pozarządowym. Sytuacja jednak dość szybko ulegnie zmianie – dostępność zacznie obowiązywać również podmioty prywatne.
Polska zobowiązana jest do implementacji do prawa krajowego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/882 z dnia 17 kwietnia 2019 roku w sprawie wymogów dostępności produktów i usług (Dz. Urz. UE L 151 z 07.06.2019, str. 70) (tzw. Europejski Akt o Dostępności, ang. European Accessibility Act). Przygotowany został projekt ustawy o zapewnianiu spełniania wymogów dostępności niektórych produktów i usług przez podmioty gospodarcze. Wraz z jego przyjęciem kredyty z Funduszu Dostępności staną się dostępne dla podmiotów prywatnych.
Być może pozyskanie certyfikatu dostępności, po wydatkowaniu kredytu, pozwoli na jego częściowe umorzenie. Jednocześnie program Dostępność Plus to realne środki na poprawę dostępności podmiotów wybranych typów. Środki zostają ukierunkowane między innymi na przychodnie, szpitale, uczelnie wyższe czy sądy. Zgodnie z planami środki sukcesywnie będą kierowane do kolejnych podmiotów
To dopiero 50% artykułu. Resztę znajdziesz w Trendbooku "Diversity, Equity, Inclusion". Możesz go pobrać, klikając w link poniżej.
Współautor tekstu
PIOTR TODYS
Entuzjasta uniwersalnego projektowania rozumianego, nie tylko jako kształtowanie wspólnej przestrzenie dla wszystkich użytkowników, ale także jako narzędzia do włączania osób z niepełnosprawnościami w życie społeczne. Członek Rady Dostępności przy Ministrze Funduszy i Polityki Regionalnej. Współzałożyciel i Prezes Fundacji TUS (1993).
Współautorka tekstu
MAŁGORZATA PERETIATKOWICZ-CZYŻ
Członkini Zarządu Fundacji TUS, członkini Zespołu do spraw weryfikacji wniosków o nadanie statusu podmiotu dokonującego certyfikacji dostępności przy Ministerstwie Funduszy i Polityki Regionalnej, trenerka z ukończoną szkołą Trenerów Stowarzyszenia Trenerów Organizacji Pozarządowych, audytorka z dorobkiem kilkuset audytów, współautorka standardu dostępności dla placówek służby zdrowia.
