Rozmowa: jak uczynić instytucje kultury dostępnymi?

dr Natalia Marciniak Madejska: Jak oceniacie, jaki mamy poziom dostępności kultury w Polsce w 2023 roku?

Noemi Etush: Oj to ciężki temat. Wydaje mi się, że świadomość jest coraz większa i duża część z nas stara się wprowadzać już tę zasadę i to już zaczyna być normą. Chociażby tłumaczkę Polskiego Języka Migowego na wernisażach. Chociaż zdarzają się sytuacje, w których faktycznie brakuje i tych tłumaczeń PJM jak również języków obcych. Przypomnę tylko, że mamy dużą społeczność osób z Ukrainy i też by się przydali tłumacze na wernisażach, na wydarzeniach, tłumacząc ich na inne języki. Jeżeli mamy świadomość tego i zapraszamy taką publiczność, to np. tworzymy komunikaty do tej publiczności. Na podstawowym poziomie jest niby coraz lepiej, ale wciąż mamy dosyć dużo niedociągnięć.

Marcin Halicki: Tak, zdecydowanie się zmienia i uważam, że jeżeli chodzi o zapewnienie dostępności, to kształtowanie tej świadomości u przedstawicieli podmiotów, które realizują zadania z dziedziny kultury, jest chyba najbardziej największy progres. Tak myślę w kontekście w ogóle podmiotów publicznych, ale dotyczy to także w coraz większym stopniu również podmiotów komercyjnych. To jest chyba ten kierunek, w którym dążymy, że ja, potencjalnie osoba z niepełnosprawnością, nie powinnam się zastanawiać nad tym, czy wydarzenie organizuje podmiot publiczny, czy niepubliczny. Ja chcę mieć taką możliwość, że mogę skorzystać z wydarzenia kulturalnego, mimo jakieś niepełnosprawności, np. wzroku, słuchu. Wydaje mi się, że w kontekście tego zakresu jest coraz lepiej. I wiadomo, że biorąc pod uwagę liczbę różnych instytucji, które realizują działania kulturalne, można by na pewno to polepszyć. Zdecydowanie. Ale myślę, że jest to kwestia czasu, ale też tego, że, tutaj się zgadzam z Noemi, bardzo brakuje tłumaczy na Polski Język Migowy różnych wydarzeń.

NMM: Macie jakieś przykłady z własnego podwórka, albo z zaobserwowanych przez Was wydarzeń, gdzie stosowane były dobre praktyki?

NE: Fundacja Kultury Bez Barier wydaje mi się, że zapoczątkowała tłumaczenie koncertów na Polski Język Migowy? Wiem, że w zeszłym roku też Centrum Sztuki Współczesnej Łaźnia organizowało w ramach Festiwalu Kultury Bez Barier też dostępny koncert, który był właśnie tłumaczone na Polski Język Migowy. Ale i tak w Trójmieście mamy deficyt dobrych tłumaczeń Polskiego Języka Migowego i jeżeli z odpowiednio dużym wyprzedzeniem się ich nie zarezerwuje, to ich po prostu nie ma. I często raczej trzeba nawet ściągać tłumaczy z Warszawy, jeżeli chce się mieć dostępne wydarzenie. Tutaj widzę niszę dla osób, które szukają fuchy, że tak powiem, w pracy dostępności, żeby uczyć się tego Polskiego Języka Migowego i żeby tę baza się powiększała.

NMM: Marcin, w twoim przypadku skoncentrowalibyśmy się na dostępnych wydarzeniach na żywo. Jakie elementy zapewniają dostępność?

Oczywiście musielibyśmy spojrzeć na to różnymi grupami osób z niepełnosprawnościami. Jeżeli mamy wydarzenie, które odbywa się w miejscu z barierami architektonicznymi, fizycznymi, to tutaj kultura powinna się zastanowić, w jaki sposób mogłaby spowodować uczestnictwo w wydarzeniu osobie, która np. porusza się na wózku lub ma jakąś ograniczoną mobilność. Co musimy zrobić, żeby mogła się dostać w ogóle do takiego miejsca wydarzenia. Duża grupa instytucji kultury to zabytkowe obiekty, które, oczywiście spełniając wymogi związane z opisem konserwatorskich miejsc, do zapewnienia dostępności potrzebują przebudowy obiektu. Jeżeli nie ma takiej możliwości, to wtedy dostęp alternatywny wchodzi w grę.

NMM: Tylko pojawia się pytanie, w jaki sposób ten dostęp alternatywny w przypadku osoby, która się porusza na wózku, mógłby być zrealizowany?

MH: Jeżeli wydarzenie odbywa się na scenie, jest jakaś widownia, która jest totalnie niedostępna. Jest takich mnóstwo niestety w Polsce widowni, gdzie osoba, poruszająca się na wózku, samodzielnie nie jest w stanie się dostać.

Przestrzegam też przed częstą sytuacją, że my weźmiemy dwóch wolontariuszy, którzy pomogą nam wnieść osobę, poruszającą się na wózku na salę. Wystarczy przejść się na jakiekolwiek szkolenie empatyzujące, gdzie można sobie sprawdzić, jak to jest wnosić osobę poruszającą się na wózku. W bardzo wielu sytuacjach jest to niemożliwe, zwłaszcza jeżeli ktoś porusza się na wózku akumulatorowych, który sam w sobie może ważyć np. 130 kilogramów.

Na pewno ważne, żeby była odpowiednia informacja w kontekście osoby z niepełnosprawnością. Jeżeli ona będzie chciała wziąć udział w wydarzeniu kulturalnym, to z bardzo dużym prawdopodobieństwem albo wcześniej zadzwoni, albo sprawdzi na stronie internetowej. I tego mi na pewno brakuje na stronach internetowych podmiotów zajmujących się kulturą. Takiej skondensowanej w jednym miejscu informacji dotyczącej możliwości dostępu do danego wydarzenia, czy do danej instytucji. Że ja sobie wchodzę, klikam sobie na jakąś zakładkę typu informacja dla osób z niepełnosprawnościami i mam cały tutorial związany z możliwością dostania się. Począwszy od transportu komunikacją publiczną, poprzez własny samochód, poprzez dojście czy dojazd do miejsca innymi formami komunikacyjnymi.

——-

Powyższy artykuł jest zapisem fragmentu webinaru: Dostępna kultura – to ma SENS!, który odbył się 16 lutego. Jeżeli chcesz obejrzeć całą rozmowę dr Natalii Marciniak-Madejskiej z Noemi Etush i Marcinem Halickim, wypełnij formularz na końcu artykułu.

dr Natalia Marciniak-Madejska – tłumaczka ETR, trenerka i edukatorka w zakresie ETR, języka prostego i projektowania uniwersalnego. Współpracuje z osobami z niepełnosprawnością intelektualną od 20 lat. Społecznie jest prezeską Stowarzyszenia „Wiara i Światło” i Fundacji Dobrodzieje. Zawodowo jest dyrektorką Centrum Dostępności i Działu Rozwoju w SENSE consulting, wiceprzewodniczącą Polskiej Izby Firm Szkoleniowych, członkinią Krajowej Rady Konsultacyjnej przy Pełnomocniku Rządu ds. Osób z Niepełnosprawnościami w kadencji 2017-2021. Doktoryzowała się w obszarze rozwiązań inkluzywnych dla osób z niepełnosprawnością intelektualną. Jest badaczką społeczną i twórczynią innowacyjnych rozwiązań uwzględniających zasady dostępnej informacji, których odbiorcami niejednokrotnie były osoby z niepełnosprawnością intelektualną.

Noemi Etush – kierowniczka Ośrodka Edukacji Muzealnej, Wolontariatu i Współpracy z Publicznością Muzeum Narodowego w Gdańsku. Przez lata związana z Centrum Sztuki Współczesnej ŁAŹNIA, gdzie pełniła funkcję koordynatorki ds. dostepnosci oraz z Uniwersytetem Gdańskim, gdzie uczyła wdrażania dostepnosci oraz zasad savoir-vivre’u w instytucjach kultury. Projektuje i koordynuje wydarzenia dostępne ze szczególnym uwzględnieniem potrzeb dorosłych i dzieci z niepełnosprawnościami oraz seniorów. Prowadzi konsultacje z zakresu dostępności dla trójmiejskich instytucji kultury.

Marcin Halicki – ekspert ds. dostępności w ramach projektów „Dostępna kultura” oraz „Sport Dostępny”, których celem było sprawdzenie pod kątem dostępności dla osób z niepełnosprawnościami i starszych budynków i obiektów użyteczności publicznej w Poznaniu. Jako ekspert ds. dostępności współpracował z Najwyższą Izbą Kontroli w 2018 roku. Trener szkolący przedstawicieli instytucji użyteczności publicznej w zakresie obsługi klienta z niepełnosprawnościami. Od 2016 roku przeszkolił ponad 2000 osób na terenie Wielkopolski, przedstawicieli i przedstawicielki instytucji użyteczności publicznej, w tym urzędów, banków, instytucji kultury, instytucji sportowych, a także osoby reprezentujące organizacje pozarządowe.